​

به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون، آخرین نشست از سلسله نشست‌های دور پنجم «ایران پیروز» روز دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ به همت اداره‌کل آموزش و پژوهش کانون و با حضور محبوبه بزم‌آرا از همکاران کانون استان خراسان رضوی، برگزار شد.

بزم‌آرا سخنانش را با خوانش شعری از مولانا با مطلع «هله نومید نباشی...» آغاز کرد و گفت: این ابیات، جوهره‌ی تاب‌آوری است؛ چراغی که در تاریک‌ترین لحظه‌های زندگی، نویدبخش سپیده است.

این مدرس و منتقد ادبی  در تعریف تاب‌آوری گفت: تاب‌آوری تنها به معنای جان‌سخت بودن نیست؛ بلکه توانمندی فرد برای مواجهه با بحران‌ها، به گونه‌ای است که پس از تجربه سختی، نه تنها به مسیر زندگی بازگردد، بلکه با کوله‌باری از تجربه‌های جدید و قدرتی بیشتر، مسیر را ادامه دهد.

وی افزود: تاب‌آوری به معنای زره‌پوش شدن در برابر مشکلات نیست تا هیچ زخمی نخوریم، بلکه به معنای آموختنن هنر مرهم نهادن بر زخم‌ها و بلند شدن پس از هر سقوط است.

ویژگی‌های انسان‌های تاب‌آور

این متخصص در ادامه به بررسی ویژگی‌های افراد تاب‌آور پرداخت و گفت: افراد تاب‌آور منبع کنترل درونی داشته و به جای آنکه نقش «قربانی» را بازی کنند یا همه چیز را به گردن بخت و اقبال و تقدیر بیندازند، خود را در شکل‌گیری وقایع دخیل می‌دانند. آن‌ها مسئولیت شکست‌ها و پیروزی‌هایشان را می‌پذیرند و به جای ناله از شرایط، به دنبال «راه برون‌رفت» می‌گردند.

این مدرس عزت‌نفس را از دیگر ویژگی‌های تاب‌آوران خواند و گفت: عزت نفس با اعتمادبه‌نفس متفاوت است. اعتمادبه‌نفس یعنی بدانم «می‌توانم» کاری را انجام دهم، اما عزت‌نفس یعنی برای «خود واقعی‌ام» ارزش قائلم، حتی اگر در کاری شکست بخورم. این همان ریشه‌ای است که در طوفان، فرد را استوار نگه می‌دارد.

امید و معناجویی، دیگر ویژگی بیان شده بود ؛ بزم‌آرا در توضیح این ویژگی هم گفت: امید، موتور محرک تاب‌آوری است.

این مدرس ادامه داد: افراد تاب‌آور با انعطاف‌پذیری، روزنه‌های جدیدی می‌سازند. تفاوت جوهری افراد تاب‌آور با دیگران در جهت نگاه آن‌هاست. در حالی‌که بسیاری در مرداب «ای کاش‌ها» و نالیدن از گذشته گرفتارند، انسان تاب‌آور نگاهی پیش‌رو دارد. او می‌داند که گذشته را نمی‌توان تغییر داد، اما آینده را می‌توان ساخت. داشتن یک «چشم‌انداز» روشن، فرد را در بحران به سوی مقصد هدایت می‌کند.

این مدرس ادامه داد: یکی از قدرتمندترین مؤلفه‌های تاب‌آوری، معنویت و اعتقاد به قدرتی برتر است. ایمان قلبی به خداوند و این باور که «دستی غیبی» و حکیم ما را در میان ابتلائات هدایت می‌کند، آرامشی ماورایی می‌بخشد.

او افزود: حضور در مناسک و فضاهای مذهبی فرد را از انزوا خارج کرده و به او احساس تعلق به یک کل بزرگتر را می‌دهد. این پیوند اجتماعی و معنوی، تاب‌آوری را به شکلی تصاعدی افزایش می‌دهد.

طنز و شوخ طبعی دیگر ویژگی بود که این متخصص به آن اشاره کرد و افزود: روحیه طنز به ما شجاعت می‌دهد تا با نقص‌ها و کمبودهایمان روبرو شویم. وقتی به اشتباهات خود می‌خندیم، در واقع می‌پذیریم که «انسان جایزالخطاست» و لازم نیست همیشه کامل باشیم. این پذیرش، بار سنگین اضطراب را از روی دوش ما برمی‌دارد و اجازه می‌دهد با واقعیتِ زندگی، آن‌گونه که هست، روبرو شویم و دایره دوستان را بیشتر می‌کند. کسانی که در بحران‌ها پشت ما به حضورشان گرم خواهد شد.

ضرورت ایجاد تاب‌آوری در کودک و نوجوان

این متخصص حوزه کودک در ادامه گفت: در دنیای امروز، تقویت تاب‌آوری در کودکان و نوجوانان یک رسالت ملی و تربیتی است؛ نوجوانی که یاد می‌گیرد اضطراب و رنج، بخشی از مسیر رشد اوست و می‌تواند از دل سخت‌ترین شرایط، روزنه‌ای به سوی نور پیدا کند، در بزرگسالی به انسانی سازگار و خلاق تبدیل خواهد شد.

وی افزود: کودک و نوجوان امروز تنها با تکالیف مدرسه روبرو نیست؛ او درگیر یک نبرد چندجانبه‌ی فشار تحصیلی، اضطراب نمره‌ها و کنکور، بحران‌های هم‌سالان، پذیرش در گروه‌های دوستانه، ترس از طرد شدن، زیست مجازی و آماج اطلاعات، اخبار جعلی و خطر نقض حریم شخصی است و در اینجا تاب‌آوری یعنی مجهز شدن به سواد رسانه‌ای برای تشخیص درست از غلط است.

این شاعر افزود: پژوهش‌های نوین نشان می‌دهند تاب‌آوری چیزی نیست که کودک به تنهایی در کوله‌پشتی‌اش داشته باشد، بلکه محصول تعامل او با محیط و داشتن یک فرد امن است.

بزم‌آرا در ادامه با اشاره به اهمیت معنا و هدف در زندگی برای عبور از مشکلات گفت: وقتی از تاب‌آوری سخن می‌گوییم، نمی‌توانیم از کسانی که در خط مقدم جبهه‌ها و در میانه جنگ، جان بر کف نهاده‌اند، غافل شویم. چه چیزی باعث می‌شود فردی در معامله‌ای که یک سوی آن زندگی و سوی دیگرش خطر است، این‌گونه با صلابت ظاهر شود؟ پاسخ در «معنا» نهفته است.

وی افزود: برای این افراد، مفاهیمی چون وطن، خاک و مقاومت، فراتر از واژگان هستند؛ آن‌ها ستون‌های معنایی ذهن‌شان را ساخته‌اند. این معناست که امید می‌آفریند و به انسان اجازه می‌دهد در بحرانی‌ترین شرایط، نه تنها فرو نریزد، بلکه شکوفا شود.

ادبیات و تاب‌آوری؛ توجه ویژه به ادبیات کهن

این مدرس با اشاره به فرهنگ غنی و ادبیات کهن گفت: ادبیات ما سرشار از الگوهای تاب‌آوری است؛ از «هفت‌خان رستم» که نماد عبور از موانع سخت برای رسیدن به مقصود است، تا اشعار مولانا که ترویج معنویت می‌کند و برگرفته از آیات قرآن و روایات است.

او ادامه داد: مولانا در مثنوی معنوی نگاه عرفانی و معنوی را چنان با زندگی در می‌آمیزد که هر چالشی، نردبانی برای صعود می‌شود. او به ما می‌آموزد که رنج‌ها، صیقل‌دهنده روح هستند. در نگاه مثنوی، انسان با اتصال به منبع لایزال الهی، چنان ظرفیتی پیدا می‌کند که «کوه» مشکلات پیش او «کاه» می‌شود.

این مدرس با اشاره به موقعیت جغرافیابی و منابع کشور ایران خاطرنشان کرد: این کشور در طول دوران در معرض تجاوز بیگانگان بوده و همین سبب شده تا مردم ایران نشان دهند که روحیه مقاومت و خودباوری دارند و ما برای تقویت این روحیه که در دل آثار ما نشانه‌های فراوان از آن هست باید این سرنوشت‌ها را برای بچه‌ها تعریف کنیم.

وی افزود: کتاب‌خوانی و شنیدن شعر، قصه و گسترش دایره واژگان به کودکان و نوجوانان آسیب دیده، برای بیان احساسات کمک می‌کند و قدرت بیان می‌دهد و بچه‌ها احساسات پیچیده‌شان را بیان می‌کنند و از سویی بچه‌ها بدون آنکه شکست واقعی را تجربه کنند در داستان شبیه‌سازی ذهنی شکست و بازیابی را با قهرمان خواهند داشت و بارها شکست خورده و راه‌های برون‌رفت از آن را تجربه خواهند کرد.

​

اهمیت فعالیت‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

این مدرس گفت: هویت فرهنگی ما بر پایه «صبر» و «ظفر» بنا شده است. مطالعه ادبیات به ما می‌آموزد که رنج، پایان داستان نیست، بلکه پیچِ تندی است که ما را به سوی شکوفایی هدایت می‌کند.

کار در کانون، نه یک شغل، بلکه یک «سرمایه‌گذاریی تمدن‌ساز» است. مربی کانون با هر قصه‌ای که می‌گوید و هر کتابی که به دست کودکی می‌دهد، در حال نوشتنن برگی از تاریخ آینده‌ی این سرزمین است و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، دقیقاً کودک را می‌پروراند و او را برای مواجهه با ترس‌ها و زخم‌هایش و برون‌رفت از بحران‌ها هدایت می‌کند.

علاقه‌مندان می‌توانند فایل صوتی این نشست و دیگر نشست‌های برگزار شده را در کانال بله به نشانی ble.ir/kpf_neshast دریافت کنند.

تنظیم خبر: اعظم ذوالفقاری 

​